Վիկտոր Հյուգոյի կյանքի ու ստեղծագործությունների մասին

Վիկտոր Հյուգոյի կյանքի ու ստեղծագործությունների մասին

1013
Կիսվել

Կյանքն ու ժառանգությունը

Ֆրանսիացի նշանավոր գրող, դրամատուրգ Վիկտոր Հյուգոն ծնվել է 1802թ. փետրվարի 26-ին Բեզանսոնում: Ստացել է դասական կրթություն, 1822թ. հրապարակել է իր բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն:
1930-ական թվականներին գրականության մեջ նա ընտրեց ռոմանտիզմի ուղղությունը: Հյուգոյին ողջ աշխարհում ճանաչում են առաջին հերթին «Փարիզի Աստվածամոր տաճարը» և «Թշվառները» վեպերով:
Հյուգոյի ստեղծագործություններում առկա պատմական փաստերը նաև կենսագրական բնույթ ունեն, քանի որ Հյուգոն ժամանակի ընտրությամբ ու հետևանքով դարձավ Ֆրանսիական հեղափոխության ոչ միայն վկան, այլև մասնակիցը:
Այս հարցում մեծ էր նաև ընտանիքի դերը: Հյուգոյի հայրը ֆրանսիական բանակի գեներալ էր և հաճախ Հյուգոյին պատմում էր ոչ միայն իր ճանապարհորդական տպավորությունները, այլև ծանոթացնում իրական պատերազմական փաստերին ու դրա հետևանքներին:
Հյուգոյի կենսագրության մեջ մեծ է նաև մոր դերը: Հյուգոյի փոխհարաբերությունները բավականին բարդ էին նրա հետ: Չնայած այն ամբողջ ջերմությանն ու սիրուն, որ նրանք տածում էին միմյանց հանդեպ, Հյուգոն հաճախ էր կրկնում, որ իր մոր զգացմունքները հիշեցնում են իրական բանտ, քանի որ դրանք եսակենտրոն են ու սեփականատիրական:
Եվ զարմանալի չէր, որ Հյուգոյի բազմաթիվ քայլերի հիմքում միայն մորը հակադրվելու բուռն ցանկությունն էր: Նման մի քայլ էլ դարձավ Հյուգոյի ամուսնությունը մի աղջկա հետ, ում ատում էր Հյուգոյի մայրը: Հյուգոն հանդիպում էր Ադելի հետ մի քանի տարի շարունակ, սակայն միայն մոր մահից հետո նա համարձակվեց ամուսնանալ Ադելի հետ:
Շուտով ծնվեց նրանց առաջին որդին, որն ապրեց ընդհամենը մի քանի ամիս: Սա դեռ նրա առաջին կորուստը չէր լինելու: Ծերության ժամանակ, երբ Հյուգոն վերհիշում էր ապրածը, իր ամենամամեծ կորուստը համարում էր աղջկա` Լեոպոլդայի մահը:
Վերջինս մահացավ 19 տարեկան հասակում՝ ամուսնությունից մի քանի օր անց: Տխրությունն ու ընկճվածությունն այս կորստից հետո Հյուգոյին ուղեկցեցին ամբողջ կյանքում: Հյուգոյի վերջին սերը, որը հավատարիմ ու նվիրված էր նրան ինչպես և առաջինը, Ջուլիետա Դրուեն էր:
Ջուլիետա Դրուեի սերն այնքան մեծ էր, որ, տեղափոխվելով Հյուգոյի բնակարան, նա նույնիսկ հոգ է տանում Հյուգոյի մահամերձ կնոջ մասին՝ դառնալով նրա վերջին օրերի միակ հարազատը: Ջուլիետան ապրել է Հյուգոյի կողքին մինչև նրա կյանքի վերջին օրը: Վիկտոր Հյուգոն մահացել է 1885թ.-ի մայիսի 22-ին Փարիզում:

«Փարիզի Աստվածամոր տաճարը» համառոտ

1426460374_roman_gjugo

1831 
Հզոր տաճարի աշտարակների խորշերից մեկում ինչ-որ մեկի վաղուց մոխրացած ձեռքը գրել է՝ «ճակատագիր»: Այնուհետև անհետացել է նաև բառը: Դրա փոխարեն ծնվել է գնչուհու, կուզիկի և հոգևորականի մասին վեպը:
1482 թ. հունվարի 6-ին Արդարադատության պալատում բեմադրվում է «Անարատ կույսի դատաստանի» միստերիան: Ամբոխը շտապեցնում է կատարողներին սկսել ներկայացումը: Միստերիայի հեղինակ Պիեր Գրենգուարը կարգադրում է սկսել: Սակայն նրա բախտը չի բերում: Նոր էին ուզում սկսել միստերիան, գալիս են կարդինալը և դեսպանները: Գենտ քաղաքի հյուրերն այնքան շքեղ են, որ ամբոխը միայն նրանց է նայում: Ֆլամանդացիներից մեկը ձանձրալի է կոչում միստերիան և առաջարկում է ծաղրածու պապ ընտրել: Պապ կընտրվի նա, ով կսարքի ամենատգեղ ծամածռությունը: Ընտրվում է տաճարի ժամհար Կվազիմոդոն: Նրան տարօրինակ զգեստներ են հագցնում և ձեռքի վրա պտտում են փողոցներում: Գրենգուարը հույս ունի, որ պիեսը կշարունակվի, սակայն պարզվում է, որ հրապարակում պարում է Էսմերալդան և ամբոխը շտապում է հրապարակ: Գրենգուարը միանում է նրանց և տեսնում է հրաշալի պարուհուն, որը գնչուհի է: Նա ներկայացում է տալիս իր ճերմակ այծիկի հետ: Ամբոխից մեկը մեղադրում է աղջկան կախարդության մեջ: Ռոլանդի աշտարակի ճգնավորուհին անիծում է նրան: Գալիս է Կվազիմոդոյին տանող թափորը: Սակայն Կվազիմոդոյին է մոտենում ճաղատ քահանան, որին Գրենգուարը ճանաչում է: Դա հերմետիկայի ուսուցիչ Կլոդ Ֆրոլլոն է: Կվազիմոդոն ծնկի է իջնում նրա առաջ: Ցուցադրությունները դրանով ավարտվում են և Գրենգուարը քայլում է հեռացող Էսմերալդայի հետևից: Հանկարծ լսվում է ճիչ: Երկու տղամարդիկ փորձում են փակել Էսմերալդայի բերանը: Գրենգուարի օգնության կանչին արձագանքում է շլացուցիչ Ֆեբ դը Շատոպերը՝ թագավորական նետաձիգների կապիտանը: Աղջկան բռնացողներից մեկին ձերբակալում են. դա Կվազիմոդոն է: Գնչուհին հիացած նայում է Շատոպերին:
Գրենգուարը հայտնվում է չքավորների և գողերի թաղամասում: Նրան ստիպում են աննկատ գողություն կատարել: Այդ քննությունը նա տապալում է: Նրան սպասում է կախաղան, եթե կանանցից մեկը չուզենա ամուսնանալ նրա հետ: Էսմերալդան որոշում է փրկել նրան, սակայն երբ Գրենգուարը փորձում է տեր կանգնել իր ամուսնական իրավունքին, աղջիկը սպառնում է նրան դաշույնով: Պոետը քնում է միայնակ:
Հաջորդ օրը Էսմերալդային գողանալ փորձող Կվազիմոդոն կանգնում է դատի առաջ: Նա քսան տարեկան է, իսկ նրա տերը Կլոդ Ֆրոլլոն՝ երեսունվեց: Տասնչորս տարի առաջ տաճարի շեմին թողել են փոքրիկ այլադակին, և միայն մի մարդ է խղճում նրան: Կլոդը ուներ եղբայր, որին մեծացրել էր միայնակ ծնողների վաղաժամ մահից հետո: Հավանաբար եղբոր մասին միտքը ստիպում է նրան տեր կանգնել Կվազիմոդոյին: Սա ատելով բոլոր մարդկանց՝ անչափ նվիրված էր Կլոդ Ֆրոլլոյին: Խուլ Կվազիմոդոյին դատում է խուլ դատավորը: Նրան դատապարտում են մտրակի հարվածների և անարգանքի սյան: Ամբոխը քարեր է նետում վրան: Միայն Էսմերալդան է մոտենում նրան և ջուր տալիս: Կվազիմոդոյի դեմքին արցունք է հայտնվում:
Մի քանի շաբաթ անց Պեր դը Շատոպերը զվարճանում է իր հարսնացուի՝ Ֆլյոր դը Լիսի և սրա ընկերուհիների հետ: Հանուն զվարճանքի որոշում են ներս կանչել գնչուհի Էսմերալդային: Սակայն դա սխալ որոշում էր, քանզի Էսմերալդան իր գեղեցկությամբ և պարով ստվերում է աղջիկներին: Նրան վռնդում են: Փողոցում աղջկան հետևում են Կվազիմոդոյի և Կլոդ Ֆրոլլոյի աչքերը: Ֆրոլլոն հանդիպում է Գրենգուարին՝ իր աշակերտին, որին հարց ու փորձ է անում Էսմերալդայի մասին: Գրենգուարը պատմում է, որ աղջիկը փնտրում է իր ծնողներին և հույս ունի, որ իրեն կօգնի իր հմայիլը: Աղջկան բոլորը սիրում են, թեպետ վերջինս կարծում է, որ ունի երկու թշնամի՝ աշտարակի ճգնավորուհին և ինչ-որ քահանա:
Ֆրոլլոն հետևում է Ֆեբ դը Շատոպերին, որը գալիս է պանդոկ և մի լավ հարբում: Հանդիպում ունի Էսմերալդայի հետ: Աղջիկը սիրահարված է Ֆեբին: Անգամ պատրաստ է հրաժարվել ծնողներին գտնելու մտքից: Կապիտանը սկսում է համբուրել գնչուհուն և հանկարծ աղջիկը տեսնում է օդում փայլող դաշույնը: Տեսնում է Կլոդ Ֆրոլլոյի դեմքը: Այնուհետև ուշագնաց է լինում: Երբ ուշքի է գալիս, բոլոր կողմերից լսում է, որ կախարդուհին սպանել է կապիտանին:
Անցնում է մի ամիս: Գրենգուարը և չքավորների թաղամասի բնակիչները անհանգստության մեջ են: Էսմերալդան անհետացել է: Մի օր Գրենգուարը իրարանցում է նկատում Արդարադատության պալատի մոտ: Նրան ասում են, որ դատում են ինչ-որ վհուկի, որը սպանել է կապիտանին: Էսմերալդան հերքում է իրեն ներկայացված մեղադրանքը: Սակայն կտտանքներին չի դիմանում և ոչ միայն իր վրա է վերցնում Ֆեբի սպանությունը, այլև խոստովանում է, որ զբաղվել է անառակությամբ և կախարդությամբ: Նրան դատապարտում են մահվան: Կլոդ Ֆրոլլոն այցելում է նրան բանտախցում: Ծնկաչոք պաղատում է աղջկան փախչել իր հետ: Էսմերալդան հրաժարվում է:
Պարզվում է, սակայն, որ Ֆեբը կենդանի է մնացել: Էսմերալդայի մահապատժի օրը նա ուրախ զրուցում է Ֆլյոր դը Լիսի հետ: Վերջինս պատուհանից պատահաբար տեսնում է Էսմերալդային և թե ինչպես է նրան գողանում Կվազիմոդոն և փախցնում տաճար:
Էսմերալդան ապրում է տաճարում, բայց չի կարող սովորել այլանդակ կուզիկին: Չցանկանալով վախեցնել աղջկան՝ Կվազիմոդոն տալիս է նրան մետաղյա սուլիչ, որի սուլոցը կարող է լսել: Մի անգամ քիչ է մնում սպանի Կլոդ Ֆրոլլոյին, որը հարձակվում է Էսմերալդայի վրա: Քահանան սկսում է խանդել Էսմերալդային Կվազիմոդոյի հանդեպ: Նրա խորհրդով Գրենգուարը և չքավորները գրոհում են Աստվածամոր տաճարը՝ փրկելու համար գնչուհուն: Կվազիմոդոն պաշտպանում է տաճարը և նրա ձեռքով սպանվում է Ֆրոլլոյի կրտսեր եղբայրը: Այդ ընթացքում, սակայն, Գրենգուարը դուրս է բերում Էսմերալդային տաճարից և ակամա հանձնում է Ֆրոլլոյին: Սա տանում է աղջկան հրապարակ և վերջին անգամ առաջարկում է իր սերը: Փրկություն չկա: Ինքը թագավորը, իմանալով ապստամբության մասին, հրամայում է կախել կախարդուհուն: Ֆրոլլոն տանում է աղջկան աշտարակի ճգնավորուհու մոտ, իսկ ինքը գնում է ոստիկանների ետևից: Էսմերալդան աղաչում է ճգնավորուհուն բաց թողնել իրեն: Սա պատասխանում է, որ տարիներ առաջ գնչուները գողացել են իր դստերը, թող հիմա նրանց վիժվածքը պատասխան տա իրենց արարքի համար: Ցույց է տալիս Էսմերալդային իր դստեր փոքրիկ կոշիկը: Էսմերալդայի մոտ դրա զույգն է: Ճգնավորուհին քիչ է մնում կորցնի խելքը: Նա գտել է իր կորած դստերը և դա հենց Էսմերալդան է: Փորձում է թաքցնել նրան, սակայն արդեն ուշ է: Աղջկան տանում են դեպի կախաղանը: Տաճարի բարձրությունից քահանան դիտում է մահապատժի տեսարանը: Կվազիմոդոն, որը կասկածում էր, որ Ֆրոլլոն է հանձնել Էսմերալդային, հիմա տեսնելով նրա դեմքի ցնծագին արտահայտությունը, վայր է գցում իր տիրոջը աշտարակից:
Էսմերալդան կախաղանի վրա և գետնին մեկնված Ֆրոլլոն ՝ ահա այն ամենը, որ սիրում էր կյանքում խեղճ կուզիկը:
Վիկտոր Հյուգո «Թշվառները» համառոտ
Վիկտոր Հյուգո «Թշվառները»
Վիկտոր Հյուգո «Թշվառները» համառոտ
1862
 1815 թ. Դին քաղաքի եպիսկոպոս է Շառլ Ֆրանսուա Միրիելը: Այդ արտասովոր մարդը երիտասարդ տարիքում ունեցել է սիրային բազում արկածներ և վարել է բարձրաշխարհիկ կյանք, սակայն հեղափոխությունը փոխել է նրան: Նա մեկնում է Իտալիա, որտեղից վերադառնում է հոգևորական դարձած: Իր հովվական գործունեությունը սկսում է նրանից, որ տեղի հիվանդանոցին է զիջում եպիսկոպոսական հրաշալի պալատը: Իր աշխատավարձը բաժանում է աղքատներին: Ունի բժկելու և թողություն տալու շնորհ:
1815 թ. հոկտեմբերին Դին է գալիս միջին տարիքի, ամուր կազմվածքով տղամարդ: Նրա չքավորի հագուստը և մռայլ նայվածքը վանող են: Նախ այցելում է քաղաքապետարան, հետո գիշերային օթևան է փնտրում: Նրան ոչ մի տեղ չեն ընդունում: Նրա անունն է Ժան Վալժան: Նա կալանավայրում է եղել 19 տարի այն բանի համար, որ հաց է գողացել իր այրի քրոջ յոթ քաղցած երեխաների համար: Չարանալով, հիմա նա վերածվել է գազանի, որի «դեղին անձնագիրը» թույլ չի տալիս նրան աշխատանք գտնել: Գալիս է եպիսկոպոսի մոտ: Լսելով նրա մռայլ խոստովանությունը՝ պրն. Միրիելը կարգադրում է կերակրել նրան: Գիշերվա կեսին Ժան Վալժանն արթնանում է: Նրան հանգիստ չի տալիս տան արծաթե սպասքը՝ եպիսկոպոսի միակ հարստությունը: Գողանում է մոմակալը և ուզում է անգամ կոտրել դրանով քնած եպիսկոպոսի գլուխը, սակայն անհասկանալի մի ուժ զսպում է նրան:
Առավոտյան ժանդարմները բերում են կալանավորին եպիսկոպոսի մոտ: Նրա ձեռքին գտել են ակնհայտաբար գողացված արծաթե սպասք: Եպիսկոպոսը կարող է ուղարկել Վալժանին ցմահ տաժանավայր, սակայն դրա փոխարեն բերում է ննջասենյակից երկու մոմակալ, որոնք հյուրը իբրև թե մոռացել էր վերցնել: Բաժանվելով Վալժանից եպիսկոպոսը խորհուրդ է տալիս օգտագործել նվերը ի շահ մարդ դառնալու բարձր կոչման: Ցնցված կալանավորը լքում է քաղաքը: Նրա կոպիտ հոգում սկսվում է բարդ վերափոխություն: Սովորության համաձայն ճանապարհին մի տղայից 40 սու է խլում: Միայն երբ տղան լացելով հեռանում է, նա հասկանում է իր արարքի իմաստը, նստում է գետնին և դառը արտասվում է՝ 19 տարվա ընթացքում առաջին անգամ:
1818 թ.: Մոնրեյլ փոքրիկ քաղաքը բարգավաճում է և պարտական է դրանով մի մարդու: 3 տարի առաջ նա բնակություն է հաստատել քաղաքում և կատարելագործել սև սաթի մշակման տեղի արդյունաբերությունը: Պրն. Մադլենը ոչ միայն ինքն է հարստանում, այլև օգնում է բարելավել իրենց գործերը ուրիշներին և հաղթահարել գործազրկությունը: Համեստ մարդ է. նրան չեն ձգում ո´չ պատգամավորի աթոռը, ո´չ էլ Պատվո լեգիոնի շքանշանը: 1820 թ. նա ստիպված է քաղաքապետ դառնալ: Վայելում է բոլորի հարգանքը և միայն ոստիկանության գործակալ Ժավերն է նայում նրան կասկածանքով: Ժավերը ունի երկու կիրք՝ հարգանք իշխանության նկատմամբ և ատելություն ապստամբության նկատմամբ: Կյանքի իմաստն է հետախուզումը:
Մի օր Ժավերը հայտնում է քաղաքապետին, որ պիտի մեկնի Արրաս, որտեղ դատելու են նախկին կալանավոր Ժան Վալժանին, ով ազատվելուց հետո թալանել է մի տղայի: Ժավերն անգամ խոստովանում է, որ կարծում էր, թե Վալժանը թաքնվում է պրն. Մադլենի դիմակի տակ: Քաղաքապետը տրվում է ծանր խոհերի և մեկնում է քաղաքից:
Արրասում դատի ժամանակ մեղադրյալը հրաժարվում է խոստովանել, որ ինքը Վալժանն է: Երբ դատավորը պատրաստվում է վճիռ կայացնել, բարձրանում է մի մարդ և ասում, որ ինքն է Ժան Վալժանը: Արագ տարածվում է լուրը, որ քաղաքապետը փախստական կալանավորն է: Ժավերը ցնծում է: Դատարանը որոշում է ցմահ կալանավայր ուղարկել Վալժանին: Հայտնվելով «Օրիոն» նավի վրա՝ Վալժանը նետում է իրեն ծովը: Թեթերում գրում են, թե կալանավորը ինքնասպանություն է գործել: Սակայն մի որոշ ժամանակ անց նա հայտնվում է Մոնֆերմոյլ քաղաքում: Այստեղ է եկել իր վաղեմի մեղքը քավելու: Քաղաքապետ եղած ժամանակ նա դաժան է վարվել մի կնոջ հետ, որն ուներ ապօրինի երեխա: Այդ կինը մահամերձ է և մահից առաջ խնդրում է Վալժանին հոգ տանել իր դստեր Կոզետի մասին, որին հանձնել է պանդոկապան Տենարդյոյին: Տենարդյո ամուսինները խորամանկության և չարության մարմնացում են: Յուրաքանչյուրն իր ձևով էր տանջում փոքրիկ աղջկան: Գնելով Կոզետին՝ Վալժանը բնակվում է Փարիզի խուլ մի անկյունում: Սովորեցնում է աղջկան գրել-կարդալ: Ապրում են Վալժանի կուտակած դրամով: Սակայն ինսպեկտոր Ժավերը այստեղ էլ հանգիստ չի թողնում Վալժանին: Գիշերային հետապնդումից փախչելով՝ Վալժանը փրկվում է կանանց մենաստանում: Կոզետին վերցնում են մենաստան, իսկ նրա հայրացուն դառնում է մենաստանի այգեպանի օգնականը:
Հարգարժան բուրժուա պրն. Ժիլնորմանը ապրում է իր թոռան՝ Մարիուս Պոնմերսիի հետ: Մարիուսի մայրը մահացել է, իսկ հորը նա երբեք չի տեսել: Մարիուսը Նապոլեոնի սիրահար է և ատում է պապուն, քանի որ սա ռոյալիստ է: Պատանի Մարիուսը, վիճելով պապու հետ, հեռանում է տանից և ապրում է գրեթե չքավորության մեջ: Լյուքսեմբուրգյան այգում ամենօրյա զբոսանքների ընթացքում նա նկատում է բարեկիրթ մի ծերուկի, որին ուղեկցում է տասնհինգամյա մի աղջիկ, որին Մարիսուսը սիրահարվում է: Ծերունին նկատում է, որ իրեն դստեր հետ հետևում են, փոխում է բնակարանը և դադարում է երևալ այգում: Դժբախտ երիտասարդին թվում է, թե նա կորցրեց իր սիրեցյալին: Բայց մի օր նա ծանոթ ձայն է լսում իր տան պատի մյուս կողմից: Ճեղքի միջով նա տեսնում է Լյուքսենբուրգի այգու ծերունուն, որը խոստանում է երեկոյան գումար բերել տանտեր Ժոնդրետին: Ըստ ամենայնի Ժոնդրետը ինչ-որ կերպ շանտաժի է ենթարկում ծերունուն: Մարիուսը նաև լսում է, թե ինչպես է Ժոնդրետը պայմանավորվում «Աքաղաղի ժամ» կոչվող ավազակախմբի անդամների հետ ծերունուն կողոպտելու մասին: Մարիուսը ամեն բան հայտնում է ոստիկաններին: Ինսպեկտոր Ժավերը շնորհակալություն է հայտնում նրան և անգամ ատրճանակ է տալիս: Պատանու աչքի առաջ ծավալվում են սարսափելի իրադարձություններ: Տենարդյոն, որը թաքնվում էր Ժոնդրետ անվան տակ, հետևել և գտել է Ժան Վալժանին: Մարիուսն ուզում է միջամտել, սակայն ներս են խուժում ժանդարմները և Ժավերը: Մինչև որ Ժավերը պարզում է ավազակների ով լինելը, Վալժանը օգտվելով առիթից, դուրս է թռչում պատուհանից և Ժավերը հասկանում է, որ նրանից փախավ իր վաղեմի որսը:
1832 թ.: Փարիզում հեղափոխական խմորումներ են: Մարիուսի ընկերները անվերջ խոսում են նոր գաղափարներից: Սակայն տղան տարված է Լյուքսեմբուրգյան գեղեցկուհու որոնումներով: Բախտը ժպտում է նրան: Տենարդյոյի դստրերից մեկի օգնությամբ նա գտնում է Կոզետին և սեր է խոստովանում: Կոզետը նույնպես վաղուց սիրում է Մարիուսին: Վալժանը այս մասին ոչինչ չի իմանում: Նրան անհանգստացնում է այն, որ նրանց թաղամասին է հետևում Տենարդյոն:
Հունիսի 4-ին սկսվում է ապստամբությունը: Մարիուսը չի կարող թողնել իր ընկերներին: Անհանգստացող  Կոզետը ուզում է նրան նամակ ուղարկել: Վալժանի աչքերը բացվում են: Նրա դուստրը հասունացել և սիրահարվել է: Հուսահատությունը և խանդը տանջում են ծեր կալանավորին: Նա գնում է բարիկադներ, ուր գտնվում են Մարիուսը և ընկերները: Նրանց ձեռքն է ընկնում Ժավերը և Վալժանը դեմ առ դեմ հանդիպում է իր թշնամու հետ: Նա գերադասում է ազատ արձակել Ժավերին:
Իշխանական զորքը գրոհում է բարիկադները: Բարիկադների պաշտպանները մեկը մյուսի հետևից զոհվում են. նրանց թվում է նաև փոքրիկ Գավրոշը: Մարիուսը վիրավոր է և մնում է Վալժանի տրմադրության տակ: Կալանավորը իր ուսերի վրա դուրս է բերում տղային ստորգետնյա անցուղիներով: Երբ դուրս է գալիս, բախվում է Ժավերին: Վերջինս թույլ է տալիս Վալժանին տուն տանել Մարիուսին և հրաժեշտ տալ Կոզետին: Դա նման չէ խստաբարո Ժավերին: Իրականում նա ազատ է արձակել Վալժանին: Ժավերի կյանում տեղի է ունենում ամենաողբերգական պահը: Նա ազատ է արձակել հանցագործին: Նետում է իրեն Սենը և ինքնասպան է լինում:
Մարիուսը երկար ժամանակ կյանքի և մահվան սահամանին է: Երիտասարդությունը հաղթում է: Նա հանդիպում է Կոզետի հետ, և նրանց սերը ծաղկում է: Վալժանը և Ժիլնորմանը օրհնում են նրանց: 1833 թ. փետրվարին նրանք ամուսնանում են: Վալժանը պատմում է Մարիուսին իր կյանքի պատմությունը: Երիտասարդ Պոնմերսին սարսափում է: Ոչինչ չպիտի մթագնի Կոզետի երջանկությունը, ահա ինչու հանցագործը պիտի անհետանա, չէ՞ որ նա իսկական հայրը չէ: Կոզետը աստիճանաբար սովորում է իր հայրացուի հետզհետե ավելի հազվադեպ դարձող այցերին: Ծերունին դադարում է այցելել նրանց, և աղջիկը մոռանում է նրան: Իսկ Վալժանը սկսում է դանդաղ հանգչել: Բժիշկն ասում է, որ նա կորցրել է իր կյանքի ամենաթանկ էակին: Մարիուսը կարծում է, որ կալանավորը արժանի է այդ բախտին, քանզի նա է թալանել պրն. Մադլենին և սպանել Ժավերին: Գաղտնիքները բացահայտում է Տենարդյոն: Ժան Վալժանը գող և մարդասպան չէ. հենց նա է փրկել Մարիուսին:
Մարիուսը և Կոզետը շտապում են Վալժանի մոտ, որպեսզի ներողություն խնդրեն: Ծեր կալանավորը մեռնում է երջանիկ, քանզի սիրելի երեխաները վերջին պահին նրա կողքին են:

Մեկնաբանություններ

Մեկնաբանություն