«Ագռավի կանչը». Արայ Զարգարեան

«Ագռավի կանչը». Արայ Զարգարեան

988
Կիսվել
Եվ Ագռավն այդ լուռ բազմած է — դեռ նստած է, դե՜ռ նստած է,
Ուր գունատ, դալուկ Պալլասն է` նա բազմա՜ծ է, փառավոր.
Իսկ հայացքն այնպես անկյանք է, — հրեշավո՜ր կերպարանք է —
Եվ նետում է դեռ ճրագը տեսիլներն իր նորանոր —
Եվ բանտած հոգիս այդպես էլ տեսիլներից ահավոր
Չի՜ ազատվի — Nevermore!
Էդգար Ալլան Պո
«Ատելությունը բնության կանոնավորված կիրքն է: Անկայուն է հենց սերը: Հենց սիրո համար Հիսուսին խաչեցին»: Ումբերտո Էկո
Ումբերտո Էկոն էլ մահացավ:
Հեռուստացույցն անջատեցի ու դուրս սահեցի տանից: Օրն անձրևային էր, ու տրամադրություն փչացնող: Սիրում եմ միայն տաք ու ջերմ եղանակ: Տան թիկունքով անցնող փողոցը դեռ չէր ավարտվել, երբ շապիկիս աջ թևը պատվեց երկնքից ներքև ցած ընկած ագռավի կեղտով: Վերև նայեցի ու տեսա, որ երկինքը պատված է ագռավային գույնով: Ամպերն ու լույսը, նահանջել էին, առավոտ կոչվող երևույթն իրեն նման չէր: Հիսուսի խաչելության ժամանակ չեմ եղել, սակայն գիտեմ, որ մոտավոր այսպիսի երկինք է եղել: Յուրաքանչյուր քայլն աստիճանաբար վերացնում է ճանապարհի գոյության վկաներ դարձած իրերը: Եթե մեր շրջապատից վերանան իրերն ու առարկաները, մենք կխելագարվենք, քանի որ գոյություն կոչվող երևույթի քարոզիչներից մի քանիսը հենց նրանք են, իսկ անորոշության մեջ գտնվող վախը մարդուն հեշտ է տանում դեպի խելագարություն: Ակնթարթ կոչվող ժամանակամիջոցը դեռ չէր սպառվել, երբ անիրականությունը հպվեց աչքերիս: Դատարկվեց փողոցը, մահացան ճանապարհի անկյունում նստած մարդիկ, մնացի միայն ես: Ետ շրջվեցի ու սկսեցի սպիտակ թղթի վրա ճռճռացող կարկինի նման շուրջս պտտվել: Գծագիրն արդեն պատրաստ էր: Ամայության մեջ խելագարվելն ավելի հեշտ է: Շուրջս ոչինչ չկա, կանգնած եմ միայն ես ու ոտքերիս տակ զգում եմ աշխարհն ու այն մարդկանց ոտնահետքերը, ովքեր ժամանակին կանգնած են եղել այստեղ: Մենք աշխարհը զգում են հողի միջոցով: Հիմա եմ հասկանում , որ Հայր Աստված ձանձրույթից ու անորոշությունից դրդված է արարել մարդկանց ու աշխարհը, քանի որ սկզբում ոչինչ չկար: Կարծես հիմա էլ ոչինչ չկա: Շապիկիս վրայի կեղտն ամբողջությամբ չորացել էր, միայն սպիտակավուն բծերն էին մնացել ու հենց նրանք էլ ապացուցում էին, որ ժամանակին ինձանից բացի ուրիշ կենդանիներ նույնպես եղել են: Կայծակի քրքիջ լսվեց: Բնությունն անցել էր սարկազմի: Կյանքի ճիշտ փիլիսոփայությունը հասկանում են միայն հոգեկան հիվանդները, այդ իսկ պատճառով էլ նրանք անվերջ ծիծաղում են, քանի որ հիվանդ է նրանց հոգին՝ ոչ թե մարմինը, իսկ հիվանդ հոգին արդեն իսկ հանճարեղ փիլիսոփա է: Հետաքրքիր կլիներ տեսնել արևին խելագարված: Այդ ժամանակ լուսինը կդառնար միանձնյա առաջատարը: Երկնային ծիծաղը շարունակվում էր ու տպավորություն էր ստեղծվում, որ Պրոմեթևսը հետապնդման մեջ է: Քայլում էի հանդարտ ու անգիտակից, քայլում էի այնպես, ինչպես կքայլեր առաջին անգամ բաց աչքերով գետնի վրա կանգնած շունը: Իմ ու շան նմանության եզրը անկյունում գտնվող պատն էր, որին պիտի հանդիպեի ու բախվեի, բայց ես կարողացա ժամանակին կանգ առնել: Ուրեմն ես շուն չեմ: Տարօրինակ ու ապշեցնող տունը տեսիլային էր: Ամայության մեջ նրա ներկայությունը զարմանք ու վախ էր ներշնչում: Ի՞նչ կլիներ, եթե Աստված երկինքն ու երկիրը ստեղծելու ժամանակ տեսներ, որ կա մեկ այլ արարիչ, ով ոչինչի մեջ կանգնած դիտում է անորոշությանն ու չգոյությանը: Նա զարմանքից կլիզեր իր վերին շրթունքն ու լայն կբացեր աչքերը: Ասում են, որ նա աչքեր ունի… Իսկ ես գիտեի, թե միայն ես եմ մնացել կենդանի: Տունը երկհարկանի էր, պատված փայտի չորացած մամուռներից, որոնք անկենդան էին ու ապացուցում էին, որ ժամանակին այն կանաչավուն է եղել, ավելի հյուրասեր ու հաճելի, որ անգամ նրա կողքով վազող շունն է մի պահ կանգ առել ու ժպտացել: Պատուհանները բացակայում էին, որն էլ իր հերթին ավելի տպավորիչ էր դարձնում տան տեսքը: Լուսամուտ չունեցող տունը նման էր կույր մարդու, ով արտաքին աշխարհի հետ ոչ մի լուսափոխանակության կապ չուներ: Տունը վանող ու ձգող հատկություն ուներ: Ես կանգնած էի երկընտրանքի առաջ: Տանիքից ցած գլորվող ջուրը կաթիլ- կաթիլ ներքև էր ծորում այնպիսի համաչափությամբ, կարծես նրանց գործողությունները կառավարող լիներ: Հիմա վստահ եմ, որ բոլորիս կառավարում են: Սևազգեստ տան հիմքերը շատ ամուր էին կպած հողին: Տան ու հողի միացման վայրում հաստատված էր հավիտենական խաղաղություն: Անձրև չէր տեղում, սակայն ջուր կար: Մարդու համար լացի միակ ապացույցը արցունքը չէ, իսկ դուք գիտեք, թե ձեր դիմացինի ներսում ինչ է կատարվում, երբ նա արտաքին արցունքներ չունի: Մոխրագույնի ու սևի մեջ պատսպարված կացարանն անտեր ու լքված էր թվում: Մտածում էի, որ ներսում ինչ-որ մեկը դաշնամուր է նվագում, սակայն երաժշտության ձայն չէի լսում: Ուղղակի մտածում էի… Այդ ամենն ինձ թվում էր: Թվում էր նաև, որ ուր որ է տանիքից մի մարդ կցատկի ներքև ու հողի մեջ ամրացած ոտքերիս առաջ կգլորվի նրա մսագործի ձեռքով պատրաստված գլուխը: Դուռը նորից հայտնվեց իմ թիրախում: Համարձակությունս վեր ելավ իր ճաղավանդակից ու թակեց դուռը: Դուռն այնքան ժամանակ չէր բացվել կամ զգացել մարդու ձեռքի հպումը, որ փոշու թափառող մասնիկները կարողացել էին հանգրվան գտնել փայտի ճեղքի արանքում, վստահ լինելով, որ այն հավիտյան անշարժ է մնալու: Երկրորդ անգամ թակելուց հետո շուռ եկա, որ անցնեմ տան հակառակ կողմը: Գերեզմանափոսի մեջ վայր ընկնող դագաղի ձայն լսվեց: Պարանը չէր դիմացել ու պոկվել էր: Դիակը հաստատ շուռ եկավ հակառակ կողմի վրա: Երևի այն շատ ծանր է եղել: Իսկույն աչքերս լայնացան: Վախեցա, որ միգուցե աչքերս դուրս կախվեն իմ ակնախոռոչից ու ես կուրանամ: Երևում է, որ տունը նույնպես վախից է կուրացել: Փականը մի քանի անգամ պտույտներ գործեց: Դուռը սկսեց դանդաղ ներս բացվել: Ճռռոցն ու շարժումն այնքան դանդաղ ու համաչափ էին, որ նույնիսկ արևից լուսին անցումը այսքան կատարյալ չէր: Մուտքն ամբողջովին բացվեց, սակայն ներսում մութ էր ու սարսափելի: Ոչինչ չէր երևում ու անորոշությունն էլ ավելի էր լարում ինձ: Սկսեցի փոքր ինչ դողալ: Դարձյալ լռություն ու նորից անորոշ վիճակ: Անորոշությունն է, որ ծնում է քայլ դեպի մեծ հանցանքը: Եթե անորոշության այդ մեկ վայրկյանը հաղթահարվի թեկուզ կեղծ լուսավորությոմբ, ապա մեղքերի ու ստորությունների թիվը կտրուկ կնվազի: Մթությունը սկսեց կլանել ինձ: Աչքերս կատարյալ ուշադրությամբ էին հետևում ոչինչ չերևացող տեսարանին: Վստահ էի, որ կյանքում երկրորդ անգամ այսպես կնայեի միայն Աստծուն: Միգուցե ես հիմա կանգնած եմ նրա դիմաց ու ներս մտնելուն պես կտեսնեմ իրեն ու նա ժպիտով կբարևի ինձ ու կհրավիրի դեպի դրախտ… Այստեղ լեզուս կանգ առավ ատամների արանում: Սատանան նույնպես կարող է լինել այս սարսափի հետևում: Ներսում շարունակվում էր անձայն պատարագը: Մեկ ակնթարթ աչքերս փախցրի թիրախային տեսարանից ու հաջորդ վայրկյանն արդեն անակնկալ եղավ: Սև ու մեծ ագռավը իր գորշ կտուցն առաջ պարզած դուրս եկավ մթությունից: Մարմինը միջին չափերի էր ու նիհար: Կրծքավանդակի մասում բացակայող փետուրները զգացնել էին տալիս, որ մաշկը կնճռոտ է: Ես ուշադիր նայում էի նրա մեծ ու լայն աչքերի մեջ, որոնք ավելի սև էին, քան խաչելության ժամանակ առաջացած մթությունը: Կոշտացած ու տեղ-տեղ ճաքած կտուցը մաշվում էր: Ես տեսնում էի ձյան փաթիլների նման ներքև ընկնող գոյությունը: Ձյունը մեր ապրած կյանքն է, որ փաթիլ դարձած իջնում է ներքև, ու կրճատում այն սահմանափակ ժամանակահատվածը, որին մենք իրոք արժանի ենք: Նա անխոս ու հանդարտ ինձ ներս հրավիրեց: Ճեղքեցի մթությունը: Այդ անցումն այնպես անսպասելի ու հաճելի թվաց, որ ցանկություն առաջացավ մեկ անգամ ևս դուրս ցատկել ու նորից կտրել մռայլությունը: Դռան ճեղքերից մի քանիսը կարողացել էին խուսափել փոշու հատիկների հետ հավիտենական հանդիպումից, որն էլ լույսի կտրող ճառագայթ էր ներս բերել:Մուտքը դատարկ էր, միայն երևում էր լամպը, որը երկար ժամանակ չէր վառվել ու երևի հիմա սարդոստայնի մեջ խճճված ընկած էր: Ես փորձում էի մուտքի մոտ որսալ ագռավի թեկուզ մեկ միմիկա, սակայն անհնար էր:
-Արի բարձրանանք վերև, ես քեզ ցույց տալու բան ունեմ-ասաց ագռավը:
Նրա ձայնը նման էր ծեր տղամարդու ձայնի, ով իմաստուն էր ու ամուրի և կյանքում գնահատում էր միայն խելացին ու վեհը: Հաճելի զնգոցով խլացա ես: Ձայնը պայթելով իմ թմբկաթաղանթի մեջ մնաց այնտեղ: Նա կռացավ ներքև, վերցրեց լամպն ու մի քանի շարժում հետո լամպը լուսավորվեց: Մթության մեջ նրա դեմքը փոքր ինչ ծամածռված էր երևում: Վախեցա, որ պատին ծեփված ստվերը կարող է խեղդել ինձ: Նա լուսավորեց իր շուրջն ու ձախ գնացող աստիճաններով սկսեց բարձրանալ վերև: Քայլերը խորհրդավոր էին ու բթացած: Աստիճաններն այնպիսի ձայն էին հանում, կարծես օրորոցում գամված ծերունիները լացելիս լինեին: Աշխարհում ցավ պատճառող երևույթներից ամենամեծը ծերունու լացն է, քանի որ այն նախատեսված չէ մեծահասակների համար: Իսկ եթե մանուկները ժամանակից շուտ մահանան… Ես վախվխելով շարունակում էի ոտքերս առաջ նետել: Աստիճանները թվով քիչ էին, սակայն ճանապարհը ստիպում էր, որ ժամացույցի սլաքները մի փոքր պահումներով աշխատեին: Լամպի լույսը դողում էր միաչափ ու լուռ, կարծես գերեզմանափոսից փաղչող ուրվական լիներ: Ագռավը վստահ էր, որ ես հետևում եմ իրեն, ուստի ավելորդ էր համարում հետ շրջվել: Աստիճանների հավիտենական թվացող վերելքը հաղթահարելուց հետո դեմ դիմաց կանգնեցինք տան երկրորդ հարկում գտնվող սենյակների դռների դիմաց: Ես բռունցքս ամուր սեղմած պատրաստվում էի հարվածել դռներից որևէ մեկին, այն հույսով, որ այն կբացի մեկ այլ ագռավ: Միթե՞ այս մեկն արդեն ձանձրացրել էր ինձ:
«Չնայած, որ նա չէր հավատում սատանային, սատանան հավատում էր նրան» Ուբերտո Էկո:
-Փուուուու,-լսվեց ագռավի բերանից դուրս եկած օդի թմբկային ձայնը:
Լամպն անջատվեց ու լսվեց դռներից մեկի կեղեքիչ ճռռոցը: Կարծես սատանայի քրքիջ լիներ, որը կանչում էր ինձ ներս՝ դեպի մարդկային գարշելի իրականություն: Ներս մտնելուն պես սենյակն իսկույն լուսավորվեց անհայտ լույսով: Շատ չէի առաջացել, ընդամենը ներսի ու դրսի սահմանագիծն էի հաղթահարել: Աչքերս սկսեցին կուլ տալ տեսարանները: Մի պահ զգացի, որ խեղդվում եմ: Ագռավը կանգնեց դռնից աջ ու սկսեց նայել լամպին: Զգացվում էր, որ երկար տարիներ լամպի հետ մտերմիկ հանդիպում չէր ունեցել: Կտուցի ճաքճքված արանքից լսվում էր օդի տարօրինակ սուլոցը: Սենյակն ամբողջովին պատված էր ժամացույցերով, որոնք այնքան շատ էին, որ նրանց սլաքների աշխատանքը կխելագարեցներ նույնիսկ Աստծո իմաստուն ու բարի հրեշտակներից մի քանիսին: Ժամանակին սատանան նույնպես խելագարվեց: Անկանոն ու քաոսային տկտկոցները անտանելի էին: Եթե դիահերձարանի մարդիկ մի քանի րոպեով վերակենդանային, ապա այսպիսի մթնոլորտ կստեղծվեր: Մարդու սրտի աշխատանքը նման է ժամացույցի ձայնին, նրանք երկուսն էլ պիտանի չէն լինում այն ժամանակ, երբ զարկերը դադարում են: Մերկ պատերն ու հատակը խլրտում էր սլաքների ձայներից: Միայն առաստաղն էր աննշմար, քանի որ լուսավորությունն այդքան էլ ուժեղ չէր: Վախի առաջին նախանշան հանդիսացող դողն իսկույն փաթաթվեց մարմնովս: Եթե առաստաղի կենտրոնական մասից ուղղահայաց գիծ քաշեինք ներքև, ապա ժամացույցներից մեկը կլիներ սենյակի ճիշտ կենտրոնական մասում: Ժամացույցի ապակեպատ մակերեսը հայելային էր: Կռացա, որ ավելի լավ տեսնեմ սլաքների շարժումը ու այդ պահին մեջքիս կենտրոնական մասում զգացի ճոճվող ոտքեր: Ոտքերը սահում էին իմ վրայով աջ ու ձախ: Մարմինս սկսեց փշաքաղվել, կարծես դրախտից դուրս փախած օձը լիներ, ով ինձ շփոթել էր Ադամի հետ: Վստահ էի, որ շապիկիս վրա մնացել է օձի լորձապատ մարմնից մի փոքր խոնավություն: Դողացող մսագունդը շարունակում էր շոյել շապիկս: Գլուխս բարձրացրի ու նայեցի վերև: Ոչինչ չկար, ամեն ինչ միֆ էր թվում: Հայացքս ուղղահայաց նետեցի դիմացի պատին: Կախաղանի պարանի վրա փաթաթված երեխայի դիակը հայտնվեց աչքերիս դիմաց: Եթե ես լինեի հաշմանդամ ու բացակայեր գոտկատեղից ներքև իմ մարմնի շարունակությունը, ապա մենք կլինեինք գրեթե նույն հասակի: Պարանը երկրորդ անգամ կտրվեց: Դիակը սկսեց պտտվել իր առանցքի շուրջ: Ես շունչս պահած ետ քաշվեցի, քանի որ նրա ոտքերի հետ շփումն ինձ համար մահացու չափ սարսափելի էր: Պարանը ինքն էր թելադրում գործողությունների հաջորդական ընթացքը: Ագռավը շարունակում էր մնալ նույն սառնասիրտ տեսքով, թվում էր, թե նա մի քանի անգամ ականատեսն է եղել այս ամենին: Առաստաղի խորքային մասը հազիվ էր նշմարվում, բայց որոշ տեսարաններ կարելի էր տեսնել: Այդպես էլ անհասկանալի մնաց երեխայի պարանոցի ձգված լինելու պատճառը: Իրականում երկինք մագլցելու միտումն էր, թե ներքև քաշող ուժերի բուռն ցանկությունը, որ ստիպել էր իրեն զրուցել պարանի հետ: Դիակը շարունակում էր պտտվել ժամացույցի սլաքներին համահունչ: Երեխայի թրթռացող զգեստի քուղը հաճելի քամի էր նետում իմ դեմքին: Այդպես էլ չհասկացա, թե քամու ինչն էր հաճելի: Սլաքների ձայնն ավելի սաստկացավ, որն էլ իր հերթին սկսեց խլացնել մանկան ու պարանի պտույտը: Նրանք բարկացան, տեսնելով, որ իրենց համար ստեղծված սենյակում կարող է գոյություն ունենալ մեկ այլ ուժ: Պարանը կանգ առավ: Մանուկը մահացավ: Հրեշտակային սպիտակ զգեստը նրա մարմնից սկսեց հանդարտ ներքև սահել: Ալիքաձև պտույտ կատարելուց հետո ընկավ գետնին պառկած ժամացույցներից մեկի վրա: Ժամացույցն իսկույն կանգ առավ: Զգում էի, որ սիրտս սկսում է ընկճել ինձ: Անհանգիստ պահվածքս հասկանալի դարձավ ագռավին: Հարկավոր էր դուրս փաղչել այստեղից: Ես առաջ ընկա, ու շրջանցելով նրան՝ կանգնեցի հաջորդ սենյակի դռան դիմաց:
Ոչինչ այնքան մտածելու տեղիք չի տալիս, որչափ անիմաստությունը: Ումբերտո Էկո
Նա դուռը բաց թողեց, որ լուսավորվի հաջորդ սենյակի դիմացի տարածքը: Սիրտս նախապատրաստվում էր նոր անակնկալի: Քարացած մնացի, մինչև ագռավն ինքը եկավ ու բացեց հերթական դուռը: Տարօրինակ էր, որ նրա լռությունն ավելի խոսուն ու հասկանալի էր , քան աշխարհի բոլոր մարդկանց միալար ու ոչինչ չասող աղմուկը: Այս սենյակի ներսում նույնպես լուսավոր էր: Աչքերս դիակ էին փնտրում, որն ուր որ է պիտի առաստաղից ցած կախվեր: Մի քանի քայլ սողալուց հետո տեսա, որ սենյակի դռնից մի փոքր առաջ՝ անհայտության մեջ ձգվող անդունդի վրա փռված է կիսաքանդ ու փայտյա մի կամուրջ: Հայացքս փամփուշտի պես դիպավ ագռավի աչքերին: Նա գլխով արեց, ու այդ շարժումից անմիջապես հետո նրա խնձորակից կուլ չգնացող օդն իսկույն դուրս փախավ: Ես առաջին քայլս դրեցի կամուրջի սկզբնամասին, բայց իսկույն ոտքերս սկսեցին դողալ: Անդունդից սկսեց լսվել մարդկանց այլանդակ ճիչերը: Մենք կանգնած ենք անդունդի եզրին ու փնտրում ենք, թե որտեղ է դժոխքը: Նրանք գոռում էին այնպիսի ուժգնությամբ, որ անգամ սատանան կխլանար այդ ձայնից: Ճոճվող կամուրջի տակից կապված պարաններից արյուն էր ծորում: Միգուցե Հուդայի կախաղանի պարանով է կառուցված այս վտանգավոր անցումը: Աչքերս ներքև կախեցի, որ որսամ հարազատ ձայներ: Սկսեցի կատարել զգուշավոր ու գիտակցված քայլերս: Ակնհայտ էր, որ ցանկացած անզգույշ քայլի արդյունքում պարանը կպոկվի, ու ես կհայտնվեմ անդունդում: Ցանկանում էի տեսնել ագռավի դեմքը, որն ինձ համար դարձել էր վախի հաղթահարման խորհրդանիշ: Թիկունքիս ետևում զգում էի նրա հայացքի տաքացած ջերմությունը:
— Առաջ շարժվի՛ր: Դու կարող ես:-ասաց ագռավը:
Ականջներիս մեջ պայթեց նրա ձայնը: Ուժերս հավաքեցի ու սկսեցի քայլել: Տեղաշարժս նման էր անվասայլակին գամված հաշմանդամի քայլերին, ով երկար տարիներ հիվանդ մնալուց հետո իր առաջին քայլերն էր անում: Այս դրվագը նման էր Աստվածաշնչյան բժշկության հատվածներից մեկին: Կամուրջի կեսն արդեն հաղթահարել էի, ու թույլ լույսն օգնեց նկատեմ, որ ոտքերիս տակ ընկած են մարդկային մարմնի կտորտանքներ: Կոշիկներս կեղտոտվեցին: Եթե Պիղատոսը կենդանի լիներ, նա անդունդը կնետեր իր կոշիկները: Ես քայլում էի, սակայն զգույշ էի, ու վստահ: Ագռավի վստահությունն ինձ էր փոխանցվել: Եթե մի քանի րոպե նույնպես տևեր իմ վստահությունը, ապա միգուցե հաջորդ սենյակի դուռը ես բացեի: Վերջին քայլերի հետ մեկտեղ լսվեց դռան ճռռոցը: Ագռավն էր հաստատ. նա ինձ միայնակ թողեց ու հեռացավ: Ես կանգնեցի սենյակի մյուս ծայրում ու տեսա, թե ինչպես չքացավ կամուրջը: Քայլեցի դեպի դուռն ու դուրս եկա սենյակից: Նա ինձ սպասում էր երրորդ դռան մոտ: Ձեռքս երկարեցի, որ բացեմ դուռը: Վստահության ավելցուկն ինձ տանջում էր: Ոտքս սահում էր հատակի վրա: Ինչ-որ մեկի լեզվից մի հատված մնացել էր կոշիկիս վրա կառչած: Ոքս թափ տվեցի, ու լսեցի, թե ինչպես մսի կտորը գրկախառնվեց պատի հետ: Դռան փականը պտտեցի ձախ: Երկաթների հպումից առաջացած արձագանքը համոզեց, որ դուռը բացվել է:
Գրքերը գրվում են ոչ թե նրանց հավատալու, այլ նրանց մասին խորհելու համար: Ումբերտո Էկո
Դուռը ներս հրեցի: Դեռ ամբողջությամբ չբացված ճեղքից երևում էր, որ այս սենյակը նույնպես լուսավոր է: Նոր- նոր էի աչքերս ներս մցրել ու ոտքերս քարացան: Ճերմակամազ երեխան էր՝ կախաղանի պարանը վզին կապած, կանգնել էր դռան դիմաց: Աչքերը կարած էին սև գույնի թելով: Մեզ նկատեց ու իսկույն վազեց սենյակի անկյունում դրված դաշնամուրի մոտ: Պարանի մյուս ծայրը ամրացված էր սև դաշնամուրի ոտքին: Նա նստեց աթոռին ու սկսեց նվագել: Դրսում ես նկատել էի դաշնամուրի հնչյուններ, ուրեմն չէի սխալվում: Մերկ ու սառած մարմնից բորբոսահոտ էր փչում: Սենյակի պատերը տեսանելի չէին, քանի որ դրանք ամբողջությամբ պատված էր գրքերով: Նոտաները սկսեցին դաղել մարմինս: Պարանն ավելի երկար էր, քան նախորդ անգամ: Մեծ ու նախանձելի գրադարակները փոշոտ էին: Մտածում էի պահը հարմարացնել ու մի քանի գիրք գողանալ, որ տանեմ ինձ հետ: Հետ շրջվեցի ու տեսա, որ ագռավը դարակներն է քանդում: Ինչ-որ գիրք էր ման գալիս: Առիթից օգտվելով՝ ես էլ սկսեցի դարակները նայել: Տղան շարունակում էր նվագել: Ուզում էի գտնել չափերով փոքր գիրք, որ դնեմ գրպանս՝ գողանալու համար: Կարծում էի, որ ագռավը կմերժի ինձ, դրա համար էլ որոշեցի գողանալ: Նա այլևս ինձ պետք չէր: Ուրեմն կարելի է և գիրք գողանալ: Ես փոքրամարմին մեկին ու դրեցի գրպանս: Երաժտության վերջին նոտաները նվագելուց հետո տղան կանգնեց դաշնամուրի վրա, ու փորձեց աչքերն ազատել կարերից: Բայց ի՞նչ կարիք կար բացել աչքերը, եթե նա կողմնորոշվում էր տարածության մեջ ու կարողանում քայլել: Կյանքում անիմաստ երևույթներն ավելի են գերակշռում քան իմաստայինները: Ի՞նչ կլիներ, եթե վերանային ծնունդն ու մահը… Երեխան եղունգներվ սկսեց քերել թելի այն մասերը, որոնք դուրս էին պրծել թարթիչների արանքից: Սև դաշնամուրին կաթացող կյանքի կարմիր կաթիլները սկսցին ներքև իջնել: Բոլորս մի օր պիտի ներքև իջնենք: Տեսնես ո՞ւմ լեզվի մնացորդն էր հայտնվել կոշիկիս: Ագռավը, հոգնած ոտքերը քարշ տալով, մոտեցավ ինձ: Նա ձեռքերիս մեջ դրեց մի գիրք ու թեքվեց հետ: Շարժվեց դեպի դաշնամուրը, որ օգնի երեխային: Մոտեցավ, ու թևերը երկարեց, որ գրկի փոքրիկին: Հասկացավ, որ պարանն այլևս հարկավոր չէ երեխային: Կտուցը ուժգին մխրճեց հաստ պարանի մեջ, ու արձակեց ճերմակամազ մանուկին: Կախվածի արնաշաղախ աչքերը այդպես էլ փակ մնացին: Նա գրկեց երեխային, ապա մոտեցավ ինձ, նայեց աչքերիս մեջ: Հանգստության մեջ թաքնված խորհրդավոր հայացքը հարազատ էր դարձել ինձ: Չկարողացա խաբել նրան, հանեցի գրպանիս մեջ թաքցրած գիրքն ու մեկնեցի նրան: Ագռավը հաճելի ժպտաց, ու նույն վայրկյանին նրա աչքերից արցունք ցած գլորվեց: Վստահ էի, որ եթե երեխայի աչքերը բաց լինեին, նա նույնպես կարտասվեր:
— Կարդա՛ ու պահպանիր այն, ինչ քեզ տալիս եմ:
Վերջին տառն արտասանեց սենյակի մուտքի մոտ: Դուռը կիսաբաց թողեց ու հեռացավ: Ես առանց վայրկյան մտածելու նստեցի գետնին ու բացեցի գրքի այն էջը, որտեղ որ դրված էր էջանշանը: Կարոտեցի: Գիրքը թողեցի գետնին ու վազեցի դռների մոտ, որ տեսնեմ նրա օրորվող մարմնի վերջին պատառիկը, սակայն ուշացա: Այլևս չէի կարող հետ բերել այդ պահը: Հետ եկա ու գիրքը տեղավորեցի ձեռքերիս մեջ: Բացեցի գիրքն ու տեսա, որ էջանշանը դրված էր վերջին էջին: Հարմար տեղավորվեցի հատակին, ու գիրքը դրեցի ծնկներիս: Մտովի լսում էի աստիճանների վրայով սահող կենդանու ոտքերի ձայնը: Չէի կարողանում կենտրոնանալ, բայց այդ գիրքը կարդալու ցանկությունը շատ մեծ էր: Բացեցի գիրքն ու սկսեցի կարդալ…
Վերջին էջ:
Գրված է, թե կծնվեն մանուկներ, որ գերազանց կտիրապետեն խոսքին: Նրանք կազդարարեն, որ ժամանակները հասունացել են, և կցանկանան մեռած լինել: Խելագարներն ու երեխաները միշտ ճիշտն են ասում: Եղեք համեստ և զգույշ այնքան ժամանակ, մինչև ձեր բերան բացելու ժամանակը գա: Բայց բացելով այն` խոսեք հպարտ և վստահ: Ումբերտո Էկո
Վերջակետի նշանը տեսնելուց հետո նկատեցի, որ ամեն ինչ չափից շատ է լուսավոր: Սենյակում չէի հաստատ: Իսկ ո՞ւր է դաշնամուրը: Ո՞ւր են գրքերը: Կարևորը, որ ես դեռ կենդանի եմ: Հիմա Ագռավը Կախվածին գրկած քայլում է: Ուրախ էի, որ գողացած գիրքը հետ վերադարձրի: Տեսնես հեռուստացույցն իրո՞ք անջատեցի, թե՞ միացրած մնաց: Իսկ ինչի՞ համար էի միացրել… Հաա հիշեցի… Ումբերտո Էկոն էր մահացել այսօր: Ես էլ կմահանամ, ու դու նույնպես: Մենք կդառնանք փոշի, ավազ ու կեղտ, կմնա միայն այն, ինչ մտավոր է և ուժեղ:
Էկոն էլ մահացավ…
Էկոն էլ չկա…
Քամին հողի ու փոշու մի փոքրիկ պտույտ նետեց դեմքիս: Գիրքը փակեցի ու նայեցի շուրջս: Անապատ էր, ամայություն ու ոչինչ չկար: Տունը վերացել էր, ագռավի կեղտը դեռ կար: Մնաց միայն գիրքը, այն գիրքը, որ տվեց ինձ Ագռավը: Ագռավի կեղտի գոյության համար ո՞վ պիտի պատասխան տա: Ո՞վ է իրական մեղավորը…
Իհարկե Աստված…

Մեկնաբանություններ

Մեկնաբանություն